Yazdır e-Posta
Ergenlik yaşı düştü mü?
Çocuk
haziran-2011-cocuk-resimBu iddia bir süredir tartışılıyor. Erken ergenlik, bazı vakalarda söz konusu olabilse de genelleme yapmak doğru değil ve şimdilik endişeye gerek yok.

‘Ergenlik dönemi’, çocukların hormonal ve bedensel değişiklikler sonucunda biyolojik olarak erişkin olma süreci olarak tanımlanıyor. Bu süreçte vücutta cinsiyete özgü değişikliklerin yanı sıra boy uzamasında hızlanma ve yetişkin boyuna erişmeyle birlikte üreme yeteneği kazanılıyor. Amerikan Hastanesi Pediatrik Endokrinoloji Uzmanı Dr.Nihal Memioğlu, ergenlik dönemi bulgularını ve erken ergenliğe dair şüpheleri bulunan ebeveynlerin yapmaları gerekenleri anlattı.

Kemik yaşı ilk faktör
Ergenlik kızlarda erkeklerden 1,5-2 yıl erken başlıyor. Başlangıcı etkileyen faktörler başlıca genetik (yüzde 50-75), beslenme, yaşanılan iklim ve aktivite olarak sıralanıyor. Bu faktörlerin etkisi ile kemik yaşı kızlarda 10, erkeklerde 11 yaşa ulaşırsa ve yeterli kiloya sahipse, beynin hipotalamus bölgesine sinyaller gidiyor. Oradan hipofize, hipofizden de gonadlara (yumurtalık ve testis) uyarı yollanıyor (kurulan bu uyarı bağlantısına H-H-G aksı deniyor). Bu dönemde meydana gelen genital ve koltuk altı kıllanması, cilt yağlanması, akne, ter kokusu ise adrenal bezin androjen hormon yapımını artırması sonucu oluşuyor.

Kızlarda adım adım ergenlik
Telarş: Kızlarda ilk ergenlik bulgusu meme bölgesindeki pembe bögenin altında nohut büyüklüğündeki ağrılı şişlik şeklinde kendini belli eden meme büyümesidir. Pubarş: Meme büyümesinden 3-6 ay sonra genital bögede tüylenme başlar ve büyüme hızlanır. Menarş: Bu belirtilerden 1 yıl sonra en hızlı büyüme, 2 yıl sonra ilk adet kanaması (menarş) olur. Ovulasyon: Toplamda 2-3 yılda erişkin boya ulaşılır ve ovulasyon (yumurtlama) başlar.

Erkeklerde ergenlik
Erkeklerde ilk ergenlik bulgusu testislerin büyümesi olarak gösteriliyor. 6 ay kadar sonra genital tüylenme başlar. Yaklaşık iki yıl sonra seste çatlama, hızlı uzama olur. Sonraki yıllarda sakal çıkmaya ve erişkin vücut yapısı şekillenmeye başlar. Toplamda 4-5 yılda ergenlik gelişimi tamamlanır ve sperm yapımı başlayarak üreme yeteneği kazanılır.

Çevresel faktörler etkili
Dünyada yapılan araştırma sonuçlarına göre ergenlik evrelerinden bir kısmında erken uyarılar olsa bile, bu sonuç “Ergenlik yaşı düştü” tezini doğrulamıyor. 19. yüzyıl ortalarından 1960’lı yıllara gelene kadar adet kanaması yaşının 3 yıl kadar erkene geldiği (12-13) biliniyor. Bu hızlı erken yaşa gelmenin nedeni sosyo-ekonomik durumun yükselmesi ile açıklanıyor. Son 30-40 yıl değerlendirildiğinde ise sosyo-ekonomik düzeyi yüksek ülkelerde meme büyümesinin bir yıl kadar erken yaşa kaydığı belirlenmiş. Bu sonuç, meme gelişiminin erken başlayıp, ergenliğin tamamlanma süresinin uzamasında çevre faktörlerinin etkili olabileceği konusunu gündeme getirmiştir. (Erkek çocuklarda yapılan araştırma sayısı yeterli görülmese de, ergenlik yaşında önemli bir erkene kayma olmadığı kabul ediliyor.)

Obezite, kimyasal madeler ve stres ergenliği etkiliyor
- Çevresel faktörler incelendiğinde obezite, endokrin sistemi etkileyen kimyasal maddeler ve stres ön plana çıkıyor. Yağ dokusundan salgılanan leptin hormonu hipotalamus için uyarıcıdır (yağ dokusunda androjenik hormonlar östrojene dönüşebilir). Fazla beslendiği için gelişmesi ileri olan obez çocukta yağ dokusunun bu hormonal aktiviteleri de eklenirse, obezitenin ergenlik zamanlamasında önemli bir etkiye sahip olabileceği açık.
- Son yıllarda en çok üzerinde durulan faktörler endokrin bozucular denilen, hormonal dengeyi bozan doğal ya da sentetik kimyasal maddeler. Bisfenol A (BPA), fitalatlar, DDT, PCB, Dioxinler, fitoöstrojenler en çok üzerinde durulan endokrin bozucular. BPA plastik yapımında kullanılıyor. Biberonlarda, konserve kutusu iç yüzlerinde, gıda-süt kaplarında, su ısıtıcılarında bulunuyor. Yüksek ısı, asit ve baz ile temasta açığa çıkıyor. Hayvan deneylerinde dişilerde erken ergenlik bulguları, erkeklerde üreme sisteminde olumsuz etkileri saptanmış. Kanada, ABD’nin bazı eyaletlerinde kullanımı kısıtlanmış, etiketlere BPA içeriğini belirtme zorunluğu getirilmiş. Avrupa Birliği 1 Haziran 2011’de itibaren BPA içeren biberon satışını yasakladı, Türkiye’de de Sağlık Bakanlığı’nca bu konuda inceleme başlatıldığı basında yer aldı.
- Fitalatlar plastik maddelerin esneklikliğini sağlamak için kullanılıyor. Oyuncaklar, kozmetikler, gıda ambalajları ve tıbbı malzemelerde bulunuyor. Östrojenik, antiandrojenik ve endokrin dışı bazı etkileri saptanmış. Avrupa Birliği ülkelerinde 2005 yılından itibaren oyuncaklara fitalat ve türevlerinin konulması yasaklanmış. DDT gelişmiş ülkelerde kullanımı yasaklanmış bir tarım ilacıdır. Metabolitleri östrojenik etkilidir. Doğada uzun süre kalır, gıda zincirlerinde birikir. PCB boya sanayisinde kullanılır, dioxinler başta PVC olmak üzere atıkların yakılmasında açığa çıkan endokrin bozuculardır.
- Tarım ürünleri ve hayvan yetiştirilmesinde kullanılan hormonların gıdalardaki miktarı çok düşük olduğu için laboratuvarda tespiti güçtür. Yağ dokusunda birikirler, obezler ve çok fazla tüketenlerde birikim yaparlar. Kontrolsüz kullanımı önlemek için Tarım Bakanlığı’nın bağımsız denetim birimleri oluşturması gerekir.
- Fitoöstrojenler zayıf etkili bitkisel östrojenlerdir. Kısa sürede yoğun olarak alınırlarsa etkili telarş ve obeziteye neden olabilirler (ergenlik zamanlamasına etkili olduğu düşünülmüyor). En yoğun fitoöstrojen içeren bitkiler soya unu ve sütüdür.
- Kronik stres (göçler, evlatlık verilme, huzursuz aile, kötü baba-kız ilişkisi, ruh hastası anne, düşük sosyo-ekonomik düzey ailelerde üvey baba vb.) kız çocuklarında menarşı erkene alabilmektedir. Görsel uyaranların ergenlik zamanlamasına direkt etkisi gösterilememiştir.

haziran-2011-cocuk-resim-1Kızlarda 8, erkeklerde 9’dan önce başlarsa erkendir
Dr. Nihal Memioğlu Amerikan Hastanesi Pediatrik Endokrinoloji Uzmanı
Normal ergenlik başlama yaşı kızlarda 9-11 (8-13) yaş, erkeklerde 10-12 (9-14) yaş olarak gösteriliyor. Kızlarda 8, erkeklerde 9 yaşından önce başlayan ergenliğe ‘erken ergenlik’ deniyor. Erken ergenlik normal ergenlik yollarını takip ederek (H-H-G aksının aktivitesi) gelişiyorsa santral ya da gerçek erken ergenlik denir. Gerçek erken ergenliği olan kızların büyük kısmında neden saptanamaz (idiopatik), erkek çocukların büyük kısmında, kızların da az bir kısmında hipotalamus ya da hipofizi etkileyen beyinle ilgili bir sorun söz konusudur. Örneğin tümör, enfeksiyon, travma, doğuştan yapı bozukluğu... Bazen H-H-G aksı aktifleşmediği halde başka nedenlerle gonadların aktifleştiği hastalıklar veya prematür telarş ya da prematür pubarş denilen, ilerlemeyen masum ergenlik bulguları görülebilir. Tedavi yaklaşımları farklı olduğu için ayıcı tanılarının yapılması gerekir.

Çilek yemek kız çocuklarında meme büyümesi yapar mı ?
Bitki üretiminde verimi artırmak ve hızlı olgunlaşmayı sağlamak amacı ile kullanılan maddelerden biri olan hormonlar, kontrolsüz kullanıldığında zararlı etkileri ortaya çıkar. Kısa bir üretim süresi olan çilek yetiştirilmesinde de ne yazık ki kontrolsüz hormon kullanan üreticiler mevcuttur. Yüksek hormon içeren çilekten fazla miktarda tüketen kız çocuklarında östrojenik etkiye bağlı meme büyümesi saptanmaktadır. Geçmiş yıllarda İzmir civarı bir köyde çilek festivali döneminde aynı köyden birkaç kız çocuğunun bu yakınmalarla hastaneye başvurduğu bilinmektedir. Çok iri, parlak, düzgün yüzeyli ve içerisinde boşluk bulunan çileklerde yüksek hormon bulunma olasılığı vardır. Bu nedenle mümkün olduğunca sağlıklı koşullarda üretilen çilek tüketilmeli ve tüketilen miktar makul olmalıdır.

AYLA TÜRKSOY

Seninle Dergisi Haziran 2011 Sayısı

Paylaşmak ister misin?

Deli.cio.us    Digg    reddit    Facebook    StumbleUpon    Newsvine
 

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

Mutfak

Bayram mönüsü için önerilerim

News image

Çocukluğumun bayramlarında beni en çok heyecanlandıran kısım yemekten ya da kahvaltıdan sonra ikram edilen ç... DEVAMI

Komposto mu, hoşaf mı?

News image

Yaz sıcaklarında artık vazgeçilmezimiz soğuk içecekler. Ben bu ay sizi Ramazan dolayısıyla da nostaljik bir y... DEVAMI

Düğün-davet mevsimi

News image

Hiç şüphesiz düğündavet hazırlıkları titizlik gerektirir. Her şeyi ince eleyip sık dokumak gerekir. Peki, ... DEVAMI

En iyi kek tarifi hangisi?

News image

Mükemmel kek tarifine ulaşmak için bugüne dek pek çok farklı reçete hazırladım. Ortası delik olandan, dolgulusun... DEVAMI

Dondurma dünyasında 'in'ler 'out'lar...

News image

 İtalyanların dondurma konusundaki uzmanlığı, dünyadaki en yeni dondurma trendleri ve bizim geleneksel Ma... DEVAMI

Sevgililer günü mönüsü

News image

SEVGİLİLER GÜNÜ MÖNÜSÜ Kalbe giden yol mideden geçer derler… Başbaşa geçireceğiniz 14 Şubat akşamı, size sunduğum... DEVAMI

Kültür - Sanat

Ece Seçkin bu ayki röportajımızın konuğu...

News image

Lakabı Roket Müzik dünyasının başarılı ve genç isimlerinden Ece Seçkin, kendisini ve yeni çalışmalarını bu ayki r... DEVAMI

Keman virtüözü Canan Anderson

News image

Sihirli parmakların sahibi Canan Anderson, bu ayki röportajımızın konuğu. 3 Haziran’da Mardan Palace’de, 8 Hazira... DEVAMI

Konser, etkinlik, röportaj, sinema...

News image

Konser David Garrett, ilk kez Türkiye’de Dans ‘Beyazgül-White Rose’ İstanbul’da... Sinema Sema Şimşek, ‘Tehl... DEVAMI

Konser, etkinlik, röportaj, sinema...

News image

MÜZİKAL Dünyaca ünlü Broadway yapıtı ‘Operadaki Hayalet’ bu ay İstanbul’da... SERGİ Yaratıcı deha Mimar Sinan, Tophane-i ... DEVAMI

Konser, etkinlik, röportaj, sinema...

News image

KONSER :Efsane şarkıcı Julio Iglesias, İstanbul’da... ETKİNLİK :Ünlü oyuncu Hugh Jackman, Broadway şo... DEVAMI

Derya Beşerler en son ne yaptı?

News image

DERYA BEŞERLER EN SON NE YAPTI? BKM Mutfak’ta her Salı ‘No Name’ adlı oyunla sahne alan Derya Beşerler, son zamanlard... DEVAMI

Astroloji

Astrolog Sema Kılıç yazıyor...

News image

Astroloji Haziranın aynın burçlar üzerindeki etkisi Halen retro (geri harekette) olan Merkür 11 Haziran’da düz pozisyona ... DEVAMI

Astrolog Sema Kılıç yazıyor...

News image

Astroloji Mayıs ayının burçlar üzerindeki etkisi(Yükselen burcunuzu önce okumalısınız) 4 Mayıs’ta Akrep’te Dolunay, 18 ... DEVAMI

Astrolog Sema Kılıç yazıyor...

News image

ASTROLOJİ NİSAN AYININ BURÇLAR ÜZERİNDEKİ ETKİSİ(Yükselen burcunuzu önce okumalısınız) 4 Nisan’da Terazi burcunda bir A... DEVAMI

Astrolog Sema Kılıç yazıyor...

News image

ASTROLOJİ MART AYININ BURÇLAR ÜZERİNDEKİ ETKİSİ(Yükselen burcunuzu önce okumalısınız) 20 Mart’ta Balık burcunun son der... DEVAMI

Astrolog Sema Kılıç yazıyor...

News image

ŞUBAT AYININ BURÇLAR ÜZERİNDEKİ ETKİSİ (Yükselen burcunuzu önce okumalısınız) Koç ( 21 Mart-19 Nisan ) Koç’lar, 20’sine k... DEVAMI

Gezi

Masal diyarı Kapadokya

News image

Masal diyarı Kapadokya Sadece tarihi açısından değil aynı zamanda ruhani dünya sahnesiyle de yüzyıllardır varlığını koruy... DEVAMI

Hızlandırılmış Madrid turu

News image

Voleybolcu Naz Aydemİr Akyol'dan Hızlandırılmış Madrid turu Biz sporcular kamplar, maçlar, turnuvalar vs. yüzünden çok f... DEVAMI

Sanatın merkezi bir şehir, Londra...

News image

OYUNCU ASUMAN DABAK YAZDI SANATIN MERKEZİ BİR ŞEHİR, LONDRA... Bu şehrin mevsimi yok. Ne zaman giderseniz gidin, Londra sokaklar... DEVAMI

Başak Sayan yazdı...

News image

CENNET BURASI Eğer bir gün bana cennetin nerede olduğu sorulursa, hiç düşünmeden Saint Lucia Adası derim. Doğu Karayip Denizi... DEVAMI