Yazdır e-Posta
Yarının güçlü bireyleri
Çocuk
hazira-2011-cocuk-2-resimÖğrenilmiş çaresizlik yaratıcı fikirlerin gelişmesini engelliyor, çocukları başarısızlığa itiyor. Başarılı ve özgüvenli çocuklar, yarının sağlıklı bireyleri için ise ailelere büyük görev düşüyor.

Hepimiz çocuklarımızı en iyi şekilde yetiştirdiğimizi düşünüyoruz. Onları en iyi okullarda okutmaya, iyi bir gelecek kurmaya çalışıyoruz. Ancak bazen durumu abartıp çocuklarımızı yarış atı gibi görmeye başlıyoruz. Önce sürekli kendi arkadaşlarıyla karşılaştırıyoruz sonra kendi hayallerimizi onlara yüklüyoruz. Bu sırada da önlerine bolca kural koyuyoruz, acımasızca eleştirmekten geri kalmıyoruz. Özgüvenlerini yitirmeye başlayan çocuklar, en sonunda öğrenilmiş çaresizliği benimsiyor ve deneyip başarısız olmayı göze almaktansa hiç denememeyi tercih ediyor. Bir şeyler üretebileceklerine, başaramayacaklarına inanarak cesaretlerini, yaratıcılıklarını kaybediyorlar. Psikiyatri Uzmanı Dr. Aylin Aksoy’a öğrenilmiş çaresizliği sorduk ve bu durumun çocukları başarısızlığa nasıl ittiği konusunda kendisinden önemli bilgiler aldık.

Laboratuvar çalışmalarıyla ortaya çıktı
Öğrenilmiş çaresizlik, bir canlının defalarca denemesine rağmen istediği sonucu alamaması ve denemeye devam etse bile başarısız olacağı beklentisine kapılmasıyla birlikte cesaretini kaybedip denemekten vazgeçmesi haline verilen isim. Öğrenilmiş çaresizlik kavramı ilk kez 1967’de Seligman ve Maier’ın laboratuvar ortamında yaptıkları hayvan çalışmaları sonucunda geliştirilmiş. Bir öğrenme ve davranış şekli olan bu kuram, organizmanın ne yaparsa yapsın içinde bulunduğu durumun değiştirilemeyeceğini öğrenmesiyle geliştirdiği bir tutumu ortaya koyuyor. Bu deneylerden sonra insanlar üzerinde de yapılan çalışmalarda durumun değişmediği, insanların da denemekten vazgeçtiği, çaresizliği öğrenerek hiçbir şeyi yapmadıkları keşfedilmiş.

Tohumları bebeklikte atılıyor
Öğrenilmiş çaresizliğin temelleri bebeklikte atılıyor. Yani bebeklikten itibaren çok sıkı kurallarla büyüyen ve sürekli eleştirel yaklaşımlarla egosu bastırılmış çocuklarda daha çok rastlanıyor. Oysa insan, bebeklikten itibaren gözlemleyerek ve deneyerek hayatı öğrenir. Çünkü öğrenmenin ilk kuralı budur. Ancak yeni şeyleri denemeyi reddeden çocuk içine kapanıyor, kendine güvenini kaybediyor. Aslında bu durum çocuklardan değil, bizlerden yani ailelerden kaynaklanıyor. Çocuklarımıza eleştirel bir tavır sergileyerek ya da onların deneyerek öğrenmelerine ket vurarak bu durumu iyice pekiştiriyoruz.

Yargılamayın...
Onlara öğrenilmiş çaresizliği yaşatmamak için bizlere büyük görev düşüyor. Öncelikle onların hayatı deneyerek öğrenebilmeleri için güvenli ortam hazırlamalı ve onları yargılamamalıyız. “Daha kırk fırın ekmek yemen lazım” gibi günlük hayatta kullandığımız kalıplaşmış cümleler, hayatı deneye yanıla öğrenecek olan çocuklarımızın daha adım atmadan kendilerine olan güvenlerini sarsar. Denemekten vazgeçen çocuklar, öğrenme şanslarını yitirdikleri için kendilerinden beklenilen performansı sergileyemez. Yeni şeyleri denemekten vazgeçerler.

Sorumlu olan biziz
Aileden sonra en önemli olan okullarda da ne yazık ki iyi bir eğitim ve öğretim hayatı yürütülmüyor. Örneğin; ilkokula başladığımızda birçoğumuz öğretmenimizin sorduğu soruya yanlış cevap verdiğimiz için acımasızca eleştirilmemiş miydik? Bu yüzden bazılarımız doğru yanıtı biliyor olsak bile söz almaya korkar hale gelmiştik. Şimdi aynı şeyi farkında olmadan çocuklarımıza yapıyoruz. Onları hayata hazırlayalım, kötü şeylerle karşılaşmasınlar diye hayatı deneyerek öğrenmelerine karşı çıkıyoruz ya da yaptıkları her hatada acımasızca eleştiriyoruz. Bunun sonucunda da özgüveni düşük, başarısız çocuklar yetiştiriyoruz.

Bırakın, hayal kursunlar
Üniversite sınavına hazırlanan gençler için de aynı şey söz konusu. Deneme sınavlarında kendilerinden bekleneni ortaya koyamadıkları için eleştirilen, sınavlara hazırlandıkları sırada yüreklendirilmeyen gençler, başarısız olacakları kaygısızla sınavlara girmekten korkuyor. Artık öğrenilmiş çaresizlik tutumunu içselleştirip yetişkin oldukları zaman tüm iş yaşamları boyunca hep düşük performans sergilemek zorunda kalıyorlar. Unutmamak gerekiyor ki, hayal kurmak yaratıcılığın lokomotifidir. Öğrenilmiş çaresizlikle yetiştirdiğimiz çocuklarımız, yaratıcılıklarını ortaya koyamazlar ve kendilerinden, hayattan korkar hale gelip özgüvenlerini yitirirler. Başarılı olmak ise hayal kurulamayacak kadar uzak kalır.

hazira-2011-cocuk-2-resim-1Hayattan elini ayağını çekmesin
Acıbadem Fulya Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Aylin Aksoy
Dünyaya gelen bebeğin yaşamı deneyimleyerek öğrendiğini unutmamak gerekir. Öğrenmenin doğal bir parçası da denemektir. Çocukluktan itibaren anne babaların yapması gereken çocuklarının yeni şeyleri deneyimleyebilmelerini sağlayacak güvenli ortamları sağlamaktır. Her çocuğun bir potansiyeli vardır ve bu potansiyeli ortaya koyarken doğru yönlendirmeye ihtiyacı bulunur. Doğru yönlendirmede bulunurken anne ve babalara önemli işler düşüyor. Çocuğu eleştirmek yerine anlayışlı tutum sergilemek hem çocuk ile olan iletişimi hem de çocuğun öz güvenini güçlendirir. Farkında olmadan yapılan engellemeler çocuğun denemesinin önündeki engellerdir ve bu engeller büyüdükçe aşılamaz hale gelir. “Dur sen elleme, ben kapıyı açarım. Sakın bana haber vermeden şuna dokunma. Söyle ne istiyorsan ben vereyim ama sen elleme. Sen akıllanmayacaksın” gibi masum olduğunu düşündüğümüz bu sözler tüm yaşamı boyunca oluşabilecek depresyonun ilk adımlarının atılmasına neden olur. Öğrenilmiş çaresizlik klinik depresyonun ortaya çıkmasına sebebiyet verir. Denemekten vazgeçen kişi boş verir, hiçbir şey yapmaz. Karamsarlığa kapılır ve hayattan elini eteğini çeker.

DENİZ VARGELOĞLU

Seninle Dergiai Haziran 2011 Sayısı


Paylaşmak ister misin?

Deli.cio.us    Digg    reddit    Facebook    StumbleUpon    Newsvine
 

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

Mutfak

Bayram mönüsü için önerilerim

News image

Çocukluğumun bayramlarında beni en çok heyecanlandıran kısım yemekten ya da kahvaltıdan sonra ikram edilen ç... DEVAMI

Komposto mu, hoşaf mı?

News image

Yaz sıcaklarında artık vazgeçilmezimiz soğuk içecekler. Ben bu ay sizi Ramazan dolayısıyla da nostaljik bir y... DEVAMI

Düğün-davet mevsimi

News image

Hiç şüphesiz düğündavet hazırlıkları titizlik gerektirir. Her şeyi ince eleyip sık dokumak gerekir. Peki, ... DEVAMI

En iyi kek tarifi hangisi?

News image

Mükemmel kek tarifine ulaşmak için bugüne dek pek çok farklı reçete hazırladım. Ortası delik olandan, dolgulusun... DEVAMI

Dondurma dünyasında 'in'ler 'out'lar...

News image

 İtalyanların dondurma konusundaki uzmanlığı, dünyadaki en yeni dondurma trendleri ve bizim geleneksel Ma... DEVAMI

Sevgililer günü mönüsü

News image

SEVGİLİLER GÜNÜ MÖNÜSÜ Kalbe giden yol mideden geçer derler… Başbaşa geçireceğiniz 14 Şubat akşamı, size sunduğum... DEVAMI

Kültür - Sanat

Ece Seçkin bu ayki röportajımızın konuğu...

News image

Lakabı Roket Müzik dünyasının başarılı ve genç isimlerinden Ece Seçkin, kendisini ve yeni çalışmalarını bu ayki r... DEVAMI

Keman virtüözü Canan Anderson

News image

Sihirli parmakların sahibi Canan Anderson, bu ayki röportajımızın konuğu. 3 Haziran’da Mardan Palace’de, 8 Hazira... DEVAMI

Konser, etkinlik, röportaj, sinema...

News image

Konser David Garrett, ilk kez Türkiye’de Dans ‘Beyazgül-White Rose’ İstanbul’da... Sinema Sema Şimşek, ‘Tehl... DEVAMI

Konser, etkinlik, röportaj, sinema...

News image

MÜZİKAL Dünyaca ünlü Broadway yapıtı ‘Operadaki Hayalet’ bu ay İstanbul’da... SERGİ Yaratıcı deha Mimar Sinan, Tophane-i ... DEVAMI

Konser, etkinlik, röportaj, sinema...

News image

KONSER :Efsane şarkıcı Julio Iglesias, İstanbul’da... ETKİNLİK :Ünlü oyuncu Hugh Jackman, Broadway şo... DEVAMI

Derya Beşerler en son ne yaptı?

News image

DERYA BEŞERLER EN SON NE YAPTI? BKM Mutfak’ta her Salı ‘No Name’ adlı oyunla sahne alan Derya Beşerler, son zamanlard... DEVAMI

Astroloji

Astrolog Sema Kılıç yazıyor...

News image

Astroloji Haziranın aynın burçlar üzerindeki etkisi Halen retro (geri harekette) olan Merkür 11 Haziran’da düz pozisyona ... DEVAMI

Astrolog Sema Kılıç yazıyor...

News image

Astroloji Mayıs ayının burçlar üzerindeki etkisi(Yükselen burcunuzu önce okumalısınız) 4 Mayıs’ta Akrep’te Dolunay, 18 ... DEVAMI

Astrolog Sema Kılıç yazıyor...

News image

ASTROLOJİ NİSAN AYININ BURÇLAR ÜZERİNDEKİ ETKİSİ(Yükselen burcunuzu önce okumalısınız) 4 Nisan’da Terazi burcunda bir A... DEVAMI

Astrolog Sema Kılıç yazıyor...

News image

ASTROLOJİ MART AYININ BURÇLAR ÜZERİNDEKİ ETKİSİ(Yükselen burcunuzu önce okumalısınız) 20 Mart’ta Balık burcunun son der... DEVAMI

Astrolog Sema Kılıç yazıyor...

News image

ŞUBAT AYININ BURÇLAR ÜZERİNDEKİ ETKİSİ (Yükselen burcunuzu önce okumalısınız) Koç ( 21 Mart-19 Nisan ) Koç’lar, 20’sine k... DEVAMI

Gezi

Masal diyarı Kapadokya

News image

Masal diyarı Kapadokya Sadece tarihi açısından değil aynı zamanda ruhani dünya sahnesiyle de yüzyıllardır varlığını koruy... DEVAMI

Hızlandırılmış Madrid turu

News image

Voleybolcu Naz Aydemİr Akyol'dan Hızlandırılmış Madrid turu Biz sporcular kamplar, maçlar, turnuvalar vs. yüzünden çok f... DEVAMI

Sanatın merkezi bir şehir, Londra...

News image

OYUNCU ASUMAN DABAK YAZDI SANATIN MERKEZİ BİR ŞEHİR, LONDRA... Bu şehrin mevsimi yok. Ne zaman giderseniz gidin, Londra sokaklar... DEVAMI

Başak Sayan yazdı...

News image

CENNET BURASI Eğer bir gün bana cennetin nerede olduğu sorulursa, hiç düşünmeden Saint Lucia Adası derim. Doğu Karayip Denizi... DEVAMI