Deprem herkesi etkiliyor ve çok büyük acılara yol açıyor. İnsanlar evlerini, yakınlarını, işlerini kaybediyorlar. Ve bu durumdan, başka felaketlerde de olduğu gibi en çok çocuklar etkileniyorlar.

1999’da, Ağustos depreminden yaklaşık 30 saat sonra hemşire ve doktor arkadaşlarla beraber Gölcük’teydik. Bir okulun bahçesinde, içinde çocuklara resim ve çeşitli uğraşlar yaptıran Fransız ekip dikkatimi çekmişti. Ömrüm boyunca unutamayacağım görüntülerin ve acının içinde, öncelikle çocuklar denmişti. Evet, öncelikle çocuklar. Neden çocuklar? 23 Ekim Van depreminden 2 gün sonra Alem FM’de sevgili Güçlü Mete’nin programına telefonla bağlandığımda, birkaç saat sonra Ahmet Mete Işıkara ile çıktığım televizyon programında yine aynı konuya vurgu yaptım: Aman çocuklar! Evet deprem herkesi etkiliyor ve çok büyük acılara yol açıyor, insanlar evlerini, yakınlarını, işlerini kaybediyorlar. Çaresizlik duygusu ve korku ilk gözlenen tepkiler oluyor. İnsan en temel ihtiyaçları olan barınma ve beslenmeden yoksun kalıyor. Ve bu durumdan, başka felaketlerde olduğu gibi en çok çocukların ruh sağlığı etkileniyor.

TRAVMAYI ATLATMALARI İÇİN UĞRAŞMALIYIZ
Barınma ve beslenme ihtiyaçları karşılanmayan çocuklar, takip eden haftalar ve aylar içinde travma sonrası belirtileri daha çok gösteriyorlar. Çocukların ve gençlerin travmayı en hafif şekilde atlatmaları için herkes çaba göstermeli. Rahat ve iyi uyku uyumaları sağlanmalı, gün içinde çocukların zaman geçirebilecekleri, oyun oynayacakları, eğitim alacakları ortamlar oluşturulmalı. Anne babasını kaybetmiş çocuklar ise diğer yakınları tarafından sahiplenilmeli ve aile fertleri çocuklarla beraber olmalı. Mümkün olduğu kadar ölüm, felaket görüntülerinin çocuklar tarafından izlenmesi de engellenmeli. Bu durum depremin içinde olmayan çocuklar için de söz konusu. Görüntüleri televizyondan izleyen çocuklarda ortaya çıkan belirtiler, en az depremden doğrudan etkilenen çocuklarınki kadar şiddetli olabiliyor. Görüntüler televizyonda yayınlanırken çocukların izlemesine izin verilmemeli.

Ölüm ve felaket görüntülerinin çocuklar tarafından izlenmesi engellenmeli. İzleyen çocuklarda ortaya çıkan belirtiler yıkıcı olabilir.

MEDYA SORUMLU DAVRANMALI
Medya kuruluşlarının da bu konuda duyarlı davranmaları gerekir. Çocukların deprem sonrası hissettikleri korku ve kaygıları ifade etmelerine de fırsat vermek gerek. Sözlü, yazılı veya resim yoluyla hissettiklerini ortaya koyabilirler. Bu sırada yalnız olmadıklarını hissetmeleri gerekir. Deprem sonrası özellikle anne baba ve yakınların yorumları, konuşmaları, tepkileri çok önemli. Aşırı tepkili, kaygılı anne baba, çocukların güven duygusunu sarsar, kaygılarını arttırır. Çocukların deprem ile ilgili sorularına açık ve basit ifadelerle doğru yanıtlar vermek gerekir.

PSÄ°KOLOJÄ°K DESTEK ÅžART
Yapılan çalışmalar 12-13 aylık çocukların bile deprem ortamından etkilendiklerini, deprem sonrası değişik davranışlar gösterdiklerini ortaya koyuyor. Özellikle 7 yaşına kadar olan çocuklarda etkilenme ömür boyu devam edecek ruhsal sorunlara yol açabiliyor. Bazı çocuklar depremden daha fazla etkilenebilirler. Bu çocuklar için zaman kaybedilmeden gerekli destek sağlanması gerekiyor. Van’daki depremin hemen sonrası Türk Psikiyatri Derneği, Psikologlar Derneği çok hızlı bir şekilde hareket ederek ruh sağlığı açısından bölgeye gerekli desteği vermeye çabaladı. Ve çabalıyor. Sağlık Bakanlığı’nın desteğinde gönüllü psikiyatristler en az 6 ay süreyle deprem bölgesinde çalışacaklar. Ben bu yazıyı yazarken 17 gönüllü vardı ve sayı her geçen gün artıyor. Deprem sırasında Erciş’te kaybettiğimiz Dr. Muammer Yılmaz ve Dr. Ramazan Sansur’u da rahmetle anıyorum. Deprem kuşağında olan ülkemin, daha çok yapması gereken şey olduğuna inanıyorum. Ama öncelikle konuya sürekli gösterecek siyasetçilere sanırım…

Soru: 5 yaşındaki kızım gök gürültüsünden çok korkuyor. Her gök gürültüsünde onu konuşarak ve sarılarak sakinleştirmeye çalışıyorum ama problem devam ediyor. Bir uzman desteğine ihtiyacı var mı? Hayriye Barbaros,(33), Rize
Cevap: 5 yaşındaki çocuğunuzun gök gürültüsünden korktuğu zaman onunla konuşup sakinleştirmeniz doğru bir davranış. Sakinleşmesi, korku halinin devam etmemesi olumlu bir durum. Onu, gök gürültüsü olmadığı zaman da benzer bir durumun olabileceğini, gök gürültüsünün nedenlerini anlatarak alıştırabilirsiniz. Gök gürleme sesini teybe kaydederek dinletebilir, bu şekilde korkusunu yenmesine yardımcı olabilirsiniz. Bahsettiğim yaklaşımları reddediyor ve sakinleşmiyorsa bir uzman desteği almanızı öneririm.

Soru: 15 yaşındaki oğlumu yalnız bir anne olarak tek başıma büyüttüm. Son yıllarda oğlumda bazı kadınsı davranışlar hissediyorum. Ama ona bu konuda nasıl yaklaşmam, nasıl konuşmam gerektiğini bilemiyorum. Nasıl davranmalıyım? Bu durum babasız büyümesinden kaynaklanmış olabilir mi? Cavide Kartal, (41), İstanbul
Cevap: 15 yaşındaki çocuğunuzda hissettiğiniz kadınsı davranışların neler olduğunu belirtmemişsiniz. Buluğ çağı döneminde erkek ve kız çocuklarında karşıcinslerine eğilim, onların davranışlarını taklit sıkça görülen bir durum. Çocuğunuzda gördüğünüz davranışları onunla panik yapmadan ve sanki cinsel tercihiymiş gibi vurgulamadan açık bir şekilde konuşabilirsiniz. Öncelikle yapmanız gereken şey paniklememek ve yargılayıcı yaklaşmamak. Bu şekilde davranamayacaksanız konuyla ilgilenen bir profesyonelden yardım alabilirsiniz.


Prof. Dr. Mansur Beyazyürek
FOTOĞRAFLAR VE ÇİZİM: HÜRRİYET ARŞİV / AA, KENAN GÜRBÜZ / DHA / FEVZİ KIZILKOYUN / HASAN TÜFEKÇİ; SHUTTERSTOCK / ADVENT
Seninle Aralık 2011 Sayısı

PaylaÅŸmak ister misin?